|
BİTLİS'İN TARİHİ
Tarihçiler Bitlis tarihini değişik
zamanlardan başlatmaktadırlar. 5000 yıllık, 7000 yıllık tarih gibi. Gerçekte
Bitlis tarihi Neolotik Çağ dediğimiz Yenitaş dönemine kadar uzanmaktadır.
Neolitik Çağ, Yenitaş veya Cilalı Taş Devri denilen bu dönem, Ortataş Devri ile
Tunç Devri arasındaki arkeolojik dönemdir. Bu dönem M.Ö. 3000 yıllarıyla 9000
yılları arasını kapsamaktadır.
Bitlis ve yöresinin yazılı
tarih öncesi oldukça karanlıktır. En önemli nedenleri yüzeydeki buluntuların az
olması ve bugüne kadar gerçekçi bir arkeolojik çalışma yapılmamasıdır.
Bitlis ili sınırları içerisinde bulunan Süphan ve Nemrut
dağlarındaki obsidyen (doğal cam yatakları), doğrudan olmasa bile dolaylı olarak
bu yöre tarihinin Neolitik dönemine kadar çıktığını göstermektedir. Obsidyen
yataklarından elde edilen doğal camın yontucu, kesici, kazıyıcı olarak çevredeki
yerleşim yerlerinde kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Yine
yapılan çalışmalar sonucunda o döneme ait ticaret yolu Van Gölünün doğusundan
güneye (bugün ki Van ili sınırları içerisinde bulunan Kalkolitik – Maden Dönemi
– yerleşme alanı olan Tilkitepe), batıda ise Diyarbakır il sınırlarına (Ergani
yakınındaki çanak-çömleksiz bir Neolitik yerleşme yeri olan Çayönü) dek
uzanmaktadır.1 Bitlis ilinin Van ve Diyarbakır arasında yerleşmiş olması,
Van’dan Diyarbakır’a yapılacak ticaretin o dönemlerde ancak Bitlis üzerinden
yapılacağı dikkate alındığında, Bitlis’in Neolitik dönemden beri yerleşme yeri
olduğu bir gerçektir.
Neolitik Çağ, M.Ö. 3000 yıllarında
sona ermiştir. Bu tarihi baz aldığımızda Bitlis’in 5000 yıllık bir tarihe ve
geçmişe sahip olduğunu görmekteyiz. Büyük bir ihtimalle Bitlis’in tarihi bundan
daha da eskidir. Güneybatı Asya ülkelerindeki Neolitik Çağ M.Ö. 9000-5000,
Avrupa ülkelerindeki Neolitik Çağ M.Ö. 6500, Tuna kıyılarında M.Ö. 5500 olduğuna
göre Bitlis’in tarihinin 5000 yıldan fazla olması, 5000 - 7000 yıllık olması çok
kuvvetle muhtemeldir.
Bitlis İsminin
Kaynağı
Bitlis’in günümüzde kullanılan
isminin nereden kaynaklandığı kesinlikle bilinmemektedir. Bitlis tarih boyunca
değişik isimlerle anılmıştır. Asurlular Bit-Liz, Persler ve Yunanlılar Bad-Lis
veya Bad-Lais, Bizanslılar Bal-Lais-on, Babaleison veya Baleş, Araplar Bad-Lis,
Ermeniler Pageş veya Pagişi olarak kullanmışlardır. Asur dilinde Bit kelimesi
yurt, Bet kelimesi kale manasında kullanılmış, Bit-Liz demek Liz’in Yurdu,
Bet-Lis demek ise Liz’in Kalesi manasına gelmektir.
COĞRAFİ YAPI VE
İKLİM
Bitlis İlinin genel olarak yüzölçümü
6.706 km2 dir. Bu rakama Bitili İli sınırları içerisinde kalan Van Gölünün 1.876
km2 lik kısmında dahil edildiği takdirde toplam olarak İlin yüzölçümü 8.582 km2
olmaktadır.
Bu duruma göre Bitlis İli 410 33’ – 430 11’
Doğu Boylamları 370 54’- 380 58’ Kuzey Enlemleri arasında yer almaktadır. İlin
en doğu hudut noktasından en batı hudut noktasına kadar 144, en kuzey
noktasından en güney noktasına 120 km’dir.
Bitlis,Doğu
Anadolu Bölgesinin Yukarı Fırat ve Yukarı Murat bölümlerinin sınırı üzerinde
bulunan bir ilimizdir.
Bitlis İlinin İklimi
Deniz
seviyesinden 1545 metre yükseklikte bulunan İlimize kış erken gelir, geç
gider.Kışın çok kar yağar kışları soğuk ve kar yağışlı, yazları ise kısa sürer
sıcak ve kurak geçer.Karasal iklim özelliğini gösterir.Yıllık sıcaklık
ortalaması 9.7 C dir.En sıcak ay Temmuz en soğuk ay ise Ocak’tır. Meteorolojik
verilere göre İldeki yıllık sıcaklık farkı 15.5 C0 civarındadır.Van Gölü
çevresinde bulunan Adilcevaz,Ahlat ve Tatvan ilçelerinde kış daha yumuşak
geçer.Bitlis ili yurdumuzun en çok kar yağışı alan bölgesidir.
Bitlis İli dağlık bir sahayı kapladığı
için ova yok denecek kadar azdır.Ahlat Ovasıyla, bir düzlük gibi Bitlis’in
Kuzeydoğusundan Van Gölüne doğru uzayan , Rahva Ovasından başka büyük düzlüklere
rastlanmaz.
Adilcevaz ve Ahlat Ovası,bölgenin en
bereketli ovasıdır. Van Gölü sahili boyunca uzanmıştır. Ova meyveliktir ve
suları boldur.
|
